2025 devizi : “Elmdən Qlobal Fəaliyyətə”
Bu gün dünyanın hər yerində ozon təbəqəsinin qorunması naminə görülən tədbirlər və gələcək fəaliyyət istiqamətləri vurğulanır.
İndiyədək görülmüş əsas işlər
Monreal Protokolu və qlobal razılaşmalar
1987-ci ildə qəbul edilən Monreal Protokolu, ozon təbəqəsinə zərər verən maddələrin (xüsusilə CFC-lər) mərhələli şəkildə azaldılması və qadağan olunması üçün ilk qlobal beynəlxalq sazişdir. Monreal Protokolu sayəsində ozondağıdıcı maddələrin qlobal emissiyalarının 99%-i uğurla dövriyyədən çıxarılmış və ozon qatının təxminən 2066-cı ilə qədər bərpası üçün yol açmışdır.
Ozon qatının bərpası
BMT-nin məlumatına görə, qlobal səviyyədə ozon qatında müşahidə edilən dəliklər (xüsusilə Antarktida üzərində) tədricən azalır.
Elm və müşahidə sistemləri
Peyk və yerüstü monitorinqlər vasitəsilə ozon təbəqəsinin vəziyyəti mütəmadi izlənilir. Ozon ölçmələri, UV səviyyələri və atmosferdəki kimyəvi dəyişikliklərin təfərrüatları elmi hesabatlarda öz əksini tapır (ÜMT və UNEP tərəfindən).
Maarifləndirmə və təhsil
Bütün dünyada məktəblərdə, universitetlərdə və ictimaiyyət arasında ozonla bağlı məlumatlılıq artırılır. BMT, UNEP, NASA və digər təşkilatlar tərəfindən qlobal maarifləndirmə kampaniyaları həyata keçirilir.
Hazırda görülən əsas fəaliyyətlər (2025 və sonrası)
Kigali Əlavəsi və HFC-lərin azaldılması
Monreal Protokoluna əlavə olaraq, 2016-cı ildə qəbul olunan Kigali Əlavəsi istixana effekti yaradan, lakin ozon qatına birbaşa zərər verməyən HFC-lərin də mərhələli şəkildə azaldılmasını hədəfləyir.
Dayanıqlı texnologiyalara keçid
Enerji səmərəli və ozona zərərsiz soyuducu və kondisioner texnologiyalarının tətbiqi. Bir çox ölkədə bu cihazların idxalına və istehsalına tənzimləmə və sertifikatlaşma sistemləri tətbiq edilir.
Regionlar üzrə Milli Fəaliyyət Planları
İnkişaf etməkdə olan ölkələr üçün texniki və maliyyə dəstək proqramları (UNEP və GEF-in dəstəyi ilə) davam etdirilir.
Elmi tədqiqatlar
Ozon və iqlim dəyişikliyi arasındakı qarşılıqlı təsirlərin araşdırılması üçün birgə tədqiqatlar aparılır. Məsələn, ozon bərpa olunduqca qlobal hava axınları və iqlim sistemlərində hansı dəyişikliklərin baş verməsi sahəsində elmi araşdırmalar genişlənir.
